Serbest Meslek Makbuzu (SMM) Hesaplama
Brüt ücreti girin — stopaj, net tutar, KDV ve tahsil edilecek toplam anında dökülsün. Elinize geçmesini istediğiniz netten brüte de çevirebilirsiniz.
Nasıl hesaplanır?
Serbest meslek makbuzunda üç kalem vardır: brüt ücret üzerinden %20 gelir vergisi stopajı (GVK 94/2-b — ödemeyi yapan işletme keser ve sizin adınıza vergi dairesine yatırır), brüt üzerine %20 KDV, ve bunların netleştirilmesiyle tahsil edilecek tutar.
Örnek: 10.000 TL brüt ücrette stopaj 2.000 TL, net ücret 8.000 TL, KDV 2.000 TL — tahsil edilen 10.000 TL. Stopaj sizin gelir verginizden mahsup edilir, KDV ise beyan edilip devredilir; ikisi farklı vergilerdir, birbirini götürmez.
Netten brüte: elde etmek istediğiniz net tutarı 0,80’e bölün (brüt = net ÷ (1 − 0,20)). 40.000 TL net için brüt 50.000 TL yazılır; makbuzda stopaj 10.000 TL, KDV 10.000 TL görünür ve müşteri 50.000 TL öder.
Dikkat çeken bir simetri: stopaj da KDV de %20 olduğu için tahsil edilecek tutar brüt ücrete eşit çıkar — 10.000 TL brüt işte müşteri 10.000 TL öder (8.000 TL net + 2.000 TL KDV). Bu bir tesadüf değil aritmetik sonuçtur: kesilen stopajla eklenen KDV tutar olarak birbirini dengeler. Oranlardan biri değişirse eşitlik bozulur; "brüt neyse onu tahsil ederim" ezberini oranlara bakmadan kullanmayın.
Makbuzu vergi mükellefi olmayan bir bireye (nihai tüketiciye) kesiyorsanız hesap değişir: stopaj kesilmez, brüt = net olur ve üzerine yalnız %20 KDV eklenir. 10.000 TL'lik aynı iş için bireysel müşteri 12.000 TL öder ve 10.000 TL elinizde kalır — kurumsal müşteride ise 10.000 TL tahsil edilip net 8.000 TL kalıyordu; aradaki stopaj, gelir verginizden mahsup edilmek üzere vergi dairesine gitmiştir.
İki maliyetli hata: KDV'yi stopaj düşülmüş net üzerinden hesaplamak (10.000 TL brütte 2.000 yerine 1.600 TL yazmak — eksik beyan cezalı tarhiyat doğurur) ve stopaj ile KDV'yi birbirini götüren vergiler sanmak. İkisi ayrı vergilerdir: stopaj gelir verginizin ön ödemesidir ve beyannamede mahsup edilir, KDV ise beyan edilip devredilir — biri diğerinin yerine geçmez.
Sık Sorulan Sorular
Serbest meslek makbuzunda stopajı kim öder?
Stopajı, ödemeyi yapan taraf (GVK 94 kapsamındaki vergi sorumlusu — şirketler, kurumlar, diğer serbest meslek erbabı) brüt ücretten keserek muhtasar beyannameyle vergi dairesine yatırır. Kesilen tutar sizin yıllık gelir verginizden mahsup edilir. Nihai tüketiciye (vergi mükellefi olmayan bireye) yapılan işlerde stopaj kesilmez; makbuz brüt = net düzenlenir, yalnız KDV eklenir.
KDV tahsil edilen tutara mı, brüte mi hesaplanır?
KDV daima BRÜT ücret üzerinden hesaplanır, stopaj düşülmüş net üzerinden değil. 10.000 TL brüt işte KDV 2.000 TL’dir; net 8.000 TL üzerinden 1.600 TL hesaplamak yaygın ve maliyetli bir hatadır — eksik KDV beyanı cezalı tarhiyata yol açar. Serbest meslek hizmetlerinde genel oran %20’dir.
Avukatın vekalet ücreti makbuzunda da aynı hesap mı geçerli?
Evet — avukatlık serbest meslek faaliyetidir; karşı taraf vekalet ücreti dâhil tahsilatlarda %20 stopaj (ödeyen vergi sorumlusuysa) ve %20 KDV aynı şekilde uygulanır. Mahkemece hükmedilen vekalet ücretinin kim tarafından, kime ödendiğine göre stopaj sorumlusu değişir. Asgari tutarlar için Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi hesaplayıcımıza bakabilirsiniz.
Tahsil edilen tutar neden brüt ücrete eşit çıkıyor?
Çünkü iki oran da %20: brütten kesilen stopaj ile brüte eklenen KDV aynı tutardadır ve birbirini dengeler. 25.000 TL brüt işte stopaj 5.000 TL, KDV 5.000 TL — müşteri 25.000 TL öder. Bu pratik ezber yalnız oranlar eşitken geçerlidir; stopaj oranı CBK ile değişirse (2009'dan beri %20'dir) veya farklı bir KDV oranı söz konusuysa eşitlik bozulur.
Kesilen stopaj kaybolan bir para mı?
Hayır: ödemeyi yapan işletme stopajı sizin adınıza muhtasar beyannameyle vergi dairesine yatırır ve bu tutar yıllık gelir vergisi beyannamenizde hesaplanan vergiden mahsup edilir. Yani makbuzdaki stopaj ek bir maliyet değil, gelir verginizin peşin ödenmiş parçasıdır — makbuz kayıtlarınızı beyanname dönemi için bu bilinçle saklayın.
Netten brüte çevirirken formül nedir?
Brüt = net ÷ 0,80, yani net ÷ (1 − stopaj oranı). Elinize 40.000 TL geçmesini istiyorsanız makbuz 50.000 TL brüt yazılır: stopaj 10.000 TL, KDV 10.000 TL, müşterinin ödeyeceği toplam 50.000 TL olur. Araç bu çevirmeyi otomatik yapar — net tutarı girmeniz yeterli. Nihai tüketiciye kesilen makbuzda stopaj olmadığından çevirmeye gerek kalmaz, net doğrudan brüttür.